Self Assessment (saliq deklaratsııasyn) ózińiz — 7 qadam, bir kesh.
Buhgalter sol is úshin £150–£400 alady. Eger sizde bir jumys, túsinikti shyǵyndar jáne aǵylshyn tili B1 deńgeıinde bolsa — siz ózińiz jasaı alasyz. Sońǵy merzim: 31 January 2027 (2025/26 jyl úshin).
Búkil proces — joǵarydan tómenge.
Tómendegı qadamdy basyńyz, tolyq maǵlumatty oqu úshin. Nemese aınaldyryńyz — árbir qadam jeke bólimde talqylanǵan.
Qújattardı jınań
P60 (jıldıq tabıs jáne salıq qorıtındısı), P45 (jumıstan bosanǵanda beriletin qújat), CIS statements (qurılıs salasındaǵı shegirim esabatı), bank payızdarı, dividendter, jalǵa tabıs.
UTR (Unique Taxpayer Reference — biregey salıq tólewshi nomiri) alıń
Eger birinshi deklaraciya bolsa — gov.uk saytında tirkeliń. Poşta arqılı 15 jumıs kúni.
Government Gateway (HMRC jeke kabineti)
HMRC (Ulı Britaniya salıq qızmeti) jeke kabinetin jaratıń. Qupıya sózdi oflaın saqtań — qalpına keltiriw uzaq waqıt aladı.
SA100 (negizgi salıq deklaraciyası) tóltiriń
Negizgi forma. Tabıstar, şıǵındar, jeńildikter (allowances). Onlaın nusqası qaǵazǵa qaraǵanda ońay.
Qosımşa bólimder
SA103 (óz-ózine qızmet kórsetwşi — self-employed ushın), SA105 (jalǵa tabısı ushın), SA106 (şetel tabısı ushın).
Esepti tekseriń
HMRC qorıtındını kórsetedi: siz qarızdarsız ba, álde sizge qaytarıladı ma. Ózińizdiń kesteńizben salıstırıń.
Deklaraciyanı tapsırıń jáne tóleń
Onlaın tapsırıw merzimi: 31 qańtar. Qaǵaz tapsırıw: 31 qazan. Keşiktirgende aııp púl £100.
Siz tapsyruǵa mindetti me, álde joq pa?
HMRC avtomatty túrde habarlamaıdy. Jaýapkershilik — sizde. Eger tapsyruǵa mindetti bolsańyz da tapsyrmasańyz — aıyp bastalady.
Kez-kelgen ózindik jumys isteýshi: CIS qurylys jumysshylary, Uber/Bolt, Deliveroo, tazalaýshylar, repetıtorlar, Vinted/eBay satýshylar.
Qurylys jumysshylary, CIS ústemeleri uslanǵan — SA mindetti, artyq tólemdi qaıtaryp alu úshin.
Kez-kelgen biznes seriktestiktegı úles SA talap etedi.
Turǵyn jai jalǵa berý, dıvıdendter, shetelden tabys, kapıtal ósimi (CGT).
Kez-kelgen derekten — PAYE jetkiliksiz.
Shetelde alǵan kez-kelgen tabys, zeynetaqy, jalǵa berý, dıvıdendter.
Bir jumys berýshi, durys tax code (saliq kody), qosymsha tabys joq.
Trading allowance (sáýde jepildigi) astyna tusedi — SA kerek emes.
Eger Personal Savings Allowance (jeke jınaq jepildigi) (£1,000 basic rate) qamtylsa — SA kerek emes.
Eger 2025/26 jyl úshin birinshi ret tapsyrsańyz — 5 October 2026 deıin tirkelińiz. Bul tapsyru merzimi emes, tirkelu merzimi.
UTR (salıq nomerin) alu — tek poşta arqyly keletin jalǵyz nárse.
UTR (Unique Taxpayer Reference) — 10 san. Onsyz Self Assessment (saliq deklaratsııasyna) kire almaısyz. Tirkelgen mekenjaıǵa hat arqyly keledi.
Ózindik jumys isteýshi / sole trader
gov.uk/register-for-self-employment → «Register as self-employed». Siz UTR alasyz jáne Class 2/4 NI (ulttyq saqtandyry) úshin tirkelesiz.
CWF1 formasy →Ózindik jumys isteýshi emes, biraq tapsyruǵa mindetti
Mysaly, turǵyn jai jalǵa berýden tabys nemese shetelden tabys. CWF1 ornyna SA1 formasyń paıdalanyńyz.
SA1 formasy →Kóp derekter «5–10 kún» dep jazady — bul durys emes. HMRC UTR-nı standartty poşta arqyly jiberedi. Naqty merzim — 15 jumys kúni. Eger bir jyldan az bir mekenjaıda turatyn bolsańyz — hat joǵalýy múmkin. Aldyn ala tirkelińiz.
Government Gateway → GOV.UK One Login.
9 February 2026 bastap HMRC GOV.UK One Login-ge kóshedi. Jańa paıdalanýshylar One Login arqyly akkaýnt jasaydy. Bary — ázirshe Gateway arqyly, ózgeris birte-birte bolady.
gov.uk/log-in-register-hmrc-online-services betine ótińiz
Eger sizde Government Gateway bar bolsa — ádettegideı kirińiz. Joq bolsa — GOV.UK One Login arqyly jasap alyńyz.
Rastaý úshin ne kerek
NI number mindetti. Qosymsha: UK pasport, BRP, nemese sońǵy 3 aıdaǵy payslips (eńbek aqy vedomosty). Keıde HMRC qosymsha rastaýdy poşta arqyly suraıdy — muny merzimde eskerińiz.
Self Assessment (saliq deklaratsııasyn) jeke kabınetke qosyńyz
Kırgen soń: Services → «Self Assessment» → «Activate». UTR kerek. Aktıvatsııa 24 saǵatqa deıin sozylýy múmkin.
SA100 + qosymsha better.
SA100 — negizgi forma. Oǵan qosymsha supplementary pages (qosymsha better) qosasyz. Tańdaý tabys derekterine baılanysty.
Negizgi forma
Jeke derekter, PAYE eńbek aqy (P60 arqyly), depozıt paıyzy, dıvıdendter, qaıyrymdylyq. Barlyǵy úshin mindetti.
Ózindik jumys (qysqa)
Kóp sole trader (jeke kásipker) úshin aınalym < £85,000. CIS jumysshylary da osyǵan kiredi.
Ózindik jumys (tolyq)
Aınalym > £85,000 nemese kúrdeli shyǵyn qurylymy.
Múlik tabysy
UK turǵyn jaiyn jalǵa berý, bólmeni jalǵa berýdi qosqanda.
Shetelden tabys
Basqa elderdengi tabystar: jalǵa berý, dıvıdendter, eńbek aqy, sheteldegi zeynetaqy.
Turǵylyqty & remittance (aýdarym)
Eger siz non-domiciled (turaqty emes) bolsańyz nemese remittance basis (aýdarym negizi) paıdalansańyz. Buhgalter kenesi kerek.
Tabystar, shyǵyndar, CIS ústemeler.
Shyǵyndardyń basqy qaǵıdasy: «wholly and exclusively» — tek biznes úshin, jeke esh nárse. HMRC tekseredi.
Shyǵynǵa qosuǵa ruqsat etilgen
SA103S formasyndaǵy CIS ústemeler
SA103S formasynda «CIS deductions suffered» arnaıy óris bar. Barlyq CIS statements (CIS kóshirmeleri) boıynsha DÁL sumany engizińiz — shamamen emes.
HMRC sizdiń sanyńyzdy merdıerlerdıń derekterimen salystyrady. Sáıkes kelmese → keşigý nemese bas tartý.
Merdıer saliq aıynyń sońynan 14 kún ishinde statement berýge mindetti. Bermese — bul buzý. Jazba túrde surańyz, qajet bolsa — HMRC-ge shagym.
Tekserý jáne jiberý — sońǵy sátke qaldyrmańyz.
Jibergen soń SA302 (saliq eseptemesi) jeke kabınette 72 saǵattan keıin paıda bolady — dereý emes. Eger SA302 ipoteka úshin kerek bolsa — jiberýdi sońǵy kúnge qaldyrmańyz.
Deklaratsııany jibergen soń SA302 (tax calculation) HMRC onlaın akkaýntta tek 72 saǵattan keıin paıda bolady. Eger ipoteka alý úshin SA302 kerek bolsa — SA-nı aldyn ala tapsyryńyz, mortgage adviser (ipoteka keneshshisi) kezdesetin kúni emes.
Barlyq sumany tekserińiz
Jalpy tabys = barlyq P60, P45, CIS statements summasy. Shyǵyndar = tek naqty, qujattarmen. NI number dál.
Saliq eseptemesin salystyryńyz
HMRC jiberý aldynan qorytyndy sumany kórsetedi. Eger san kútilmegen úlken bolsa — shyǵyndardy qaıta esepteńiz. Teksermesten jibermeńiz.
Bank derekterin kórsetińiz
Qaıtarym úshin — sort code + account number UK esep-shoty. BACS aýdarymy chekten tez.
Jiberińiz jáne rastaýdy saqtańyz
Jibergen soń HMRC reference number (silteme nomerin) beredi. Skrınshot nemese PDF saqtańyz. Bul sizdiń tapsyrǵanyńyzdyń dáleli.
Aıyp — avtomatty, eskertýsiz.
HMRC eskertpeıdi. £100 aıyp keşiktirgen kúni kele — qııtar qaıtarym bolsa da. Keşikken tapsyru jáne keşikken tólem aıyptary bólek esepkelinedi.
Bul eki ǵarezsiz aıyp. Merziminde tapsyryp, biraq keşik tóleseńiz — tek tólem aıypy bolady (saliqtyń 5% 30-kúni, 6-ay jáne 12-ay keşikken). Tólemge aqsha joq dep tapsyruǵa «únemdeýge» bolmaıdy.
Eger siz self-employed (ózindik jumys isteýshi) nemese landlord (úı ıesi) tabysy > £50,000 bolsa — 6 April 2026 bastap esep júrgizý jáne toqsandyq jańartýlardy MTD-sáıkes baǵdarlama arqyly tapsyruǵa mindettisiz. Bul erejelerdi tüpten ózgertedi: bir jyldyq SA deklaratsııasy jetkiliksiz. > £30,000 shegi 2027 jyldyń aprelinde kúshke enedi.
MTD-sáıkes baǵdarlamalar gov.uk →Formany ashqanǵa deıin jınańyz.
Qujatsyz SA-nı toldyru — qate júgirtý qaýipi. Barlyǵyn aldyn ala jınańyz, súretke túsirińiz jáne kemi 5 jyl saqtańyz (HMRC talaby).
Árı qaraı ne.
Sandar qaıdan.
- gov.uk/self-assessment-tax-returns — SA sholu
- gov.uk/register-for-self-assessment — tirkelu
- gov.uk/self-assessment-forms-and-helpsheets — barlyq SA formalary
- gov.uk/self-assessment-tax-returns/deadlines — merzimder
- gov.uk/self-assessment-penalties — aıyptar
- gov.uk — Making Tax Digital for Income Tax
- gov.uk — SA100 formasy jáne eskertýler
- gov.uk — CIS sholu (SA103S CIS órisi)